โครงการพัฒนาคุณภาพชีวิตของประชาชนระดับหมู่บ้าน ( พนม. )

ความเป็นมา

ด้วยคณะรัฐมนตรี ได้มีมติเมื่อวันที่ 16 มกราคม 2550 เห็นชอบโครงการพัฒนาคุณภาพชวิตของประชาชนระดับ ตำบล จังหวัดชายแดนภาคใต้ ซึ่งเป็นไปตามมติที่ประชุมสภาความมั่นคงแห่งชาติ ครั้งที่ 3/2549 เมื่อวันที่ 29 ธันวัาคม 2549 ตามข้อเสนอของกระทรวงมหาดไทย ที่สำนักงานสภาความมั่นคงแห่งชาติเสนอ และมอบหมายให้กระทรวงมหาดไทย โดยศูนย์อำนวนการบริหารจังหวัดชายแดนภาคใต้รับไปอำนวยการประสานกับ หน่วยงานอื่นในขั้นตอนการปฏิบัติ เพื่อเป็นยุทธศาสตร์สำคัญในการพัฒนาด้วยการนำงานและการให้ความช่วยเหลือประชาชนเข้า ไปในพื้นที่โดยให้ความสำคัญกับการมีส่วน ของภาคประชาชนเป็นหลัก ทั้งนี้ อยู่ภาคใต้หลักคิด/เจตนารมณ์ของโครงการ คือ "ต้องการให้ข้าราชการ ได้ลงไปปฏิบัติงาน ในพื้นที่ใกล้ชิดประชาชน เพื่อให้ประชาชนเกิดความอุ่นในเดินมาหา ข้าราชการ แทนที่จะเกิดความรู้สึกว้าเหว่ เท่ากับโครง การนี้เป็นเครื่องมือในการทำงานของข้าราชการฝ่ายพลเรือน"

การดำเนินงานในปี 2550 มีการกำหนดพื้นที่เป้าหมายโดยใช้ ตำบล เป็นตัวตั้ง ทำให้้ปรากฎมีหมู่บ้านสีเหลือง และสีแดงอยู่ในพื้นที่ปฏิบัติงานในพื้นที่ไม่สามารถปฏิบัติได้อย่างมี ประสิทธิภาพ รวมทั้งไม่บรรลุแนวคิดที่ว่า "จุดแตกหัก ความสำเร็จอยู่ที่หมู่บ้าน" จังหวัดนราธิวาส ได้ดำเนินงานตามโครงการพัฒนาคุณภาพชีวิตของประชาชนระดับตำบล ในปี 2550 ในตำบลเป้าหมาย 26 ตำบล 206 หมู่บ้าน ดังนั้น ในปี 2551 ศูนย์อำนวยการบริหารจังหวัดชายแดนภาคใต้ ( ศอ.บต. ) จึงได้กำหนดชื่อเป็น โครงการพัฒนาคุณภาพชีวิตของประชาชนระดับหมู่บ้าน จังหวัดชายแดนภาคใต้ หรือ พนม. โดยกำหนด ให้ใช้หมู่บ้านเป็นตัวตั้งในการกำหนดพื้นที่เป้าหมาย

องค์กรขับเคลื่อนโครงการ พนม.

จังหวัด นราธิวาส ดำเนินงานตามโครงการ พนม. โดยมีคณะกรรมการบริหารจัดการโครงการ พนม. จังหวัด ซึ่ง มีผู้ว่าราชการจังหวัด เป็นประธาน รองผู้ว่าราชการจังหวัด ( นายธนน เวชกรกานนท์ ) เป็นรองประธาน หัวหน้าส่วนราชการ ที่เกี่วข้อง หน่วยตำรวจและทหาร เป็นกรรมการ ปลัดจังหวัด เป็นกรรมการและเลขานุการ มีหน้าที่อำนวยการ กำกับดูแล เร่งรัด และสนับสนุนการปฏิบัติงานตามโครงการ และจังหวัดได้จัดตั้งศูนย์ปฏิบัติการโครงการ พนม. เพื่อทำหน้าที่ฝ่ายเลขานุการ ของคณะกรรมการดังกล่าว โดยมีปลัด จังหวัด เป็นหัวหน้า และจ่าจังหวัดเป็นเลขานุการ จากนั้น จังหวัดได้แต่งตั้งทีมวิทยากร ระดับจังหวัด หรือ ครู ก.ซึ่งโดยมี ปลัดจังหวัด เป็นหัวหน้า และผู้แทนส่วนราชการที่เกี่ยวข้อง ผู้แทนอำเภอ เป็นคณะทำงาน มีหน้าที่จัดทำแผนปฏิบัติงานตาโครงการ พนม. กำหนดแผนการสอน หลักสูตรการฝึกอบรมให้กับทีมพัฒนา คุณภาพชีวิต ระดับตำบล หรือ ครู ข. เพื่อนำไปสนับสนุนการดำเนินงานของคณะกรรมการโครงการระดับ หมู่บ้านต่อไป

การกำหนดหมู่บ้านเป้าหมาย

จังหวัดนราธิวาส ได้มีคำสั่งที่ 2406/2550 ลงวันที่ 20 พฤศจิกายน 2550 แต่ง ตั้งคณะกรรมการพิจารณาคัดเลือกหมู่บ้านเป้าหมายตามโครงการพัฒนา คุณภาพชีวิตของประชาชนระดับตำบล จังหวัดนราธิวาส โดยมีรอง ผู้ว่าราชการจังหวัด (นายธนน เวชกรกานนท์) เป็นประธาน หัวหน้าส่วนราชการที่เกี่ยวข้อง หน่วยทหารและตำรวจ ปลัดจังหวัด เป็นกรรมการและเลขานุการ มีหน้าที่ตรวจสอบหมู่บ้านที่ดำเนินงานตามโครงการ พนม.ในพื้นที่เดิม (ในปี 2550) และตรวจสอบกลั่นกรองหมู่บ้านตามบัญชีที่อำเภอเสนอให้เป็นพื้นที่เป้าหมายใน ปี 2551 โดยจังหวัดได้รับความกรุณาจากท่านผู้อำนวยการศูนย์อำนวยการ บริหารจังหวัดชายแดนภาคใต้ ได้กรุณาเป็นประธานที่ประชุมคณะกรรมการฯ
เมื่อวันที่ 30 ธันวาคม 2550 ณ ห้องประชุมระแงะ ศาลากลางจังหวัด กระทั่งได้ข้อสรุปพื้นที่เป้าหมายในปี 2551 ประกอบด้วย 370 หมู่บ้าน เป็นหมู่บ้านสีเขียว จำนวน 294 แห่ง หมู่บ้านสีเหลือง จำนวน 57 แห่ง และหมู่บ้านสีแดง จำนวน 19 แห่ง

การแต่งตั้งและอบรมทีมครู ก.

จังหวัดได้แต่งตั้งทีมวิทยากรระดับจังหวัดตาม โครงการ พนม. หรือ ครู ก. ประกอบด้วย ปลัดจังหวัด เป็นหัวหน้าทีม ผู้แทนสำนักงานสาธารณสุขจังหวัด สำนักงานพัฒนาชุมชนจังหวัด สำนักงานเกษตรจังหวัด สำนักงานท้องถิ่นจังหวัด ศูนย์การศึกษานอกโรงเรียนจังหวัด และอำเภอทุกอำเภอ ร่วมเป็นทีมวิทยากร และได้รับการฝึกอบรมจากศอ.บต. ระหว่างวันที่ 18-19 ธันวาคม 2550 ณ โรงแรม ซี เอส จังหวัดปัตตานี สำหรับทีมครู ก. จะมีหน้าที่ กำหนดแผนการสอน หลักสูตรการฝึกอบรมทีมพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับตำบล หรือ ครู ข. รวมทั้งติดตาม แนะนำการดำเนินงานของทีมครู ข. ในพื้นที่

การแต่งตั้งและอบรมทีมครู ข.

นายอำเภอจะแต่งตั้งข้าราชการ ประชาชนทำหน้าที่ทีมพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับตำบล ตำบลละ 10 คน ประกอบด้วย ปลัดอำเภอผู้เป็นหัวหน้าประจำตำบล เป็นหัวหน้าทีม พัฒนากรตำบล เกษตรตำบล ครู กศน. สาธารณสุขตำบล ข้าราชการตำรวจ ข้าราชการทหาร เจ้าหน้าที่ปกครอง ปลัดองค์การบริหารส่วนตำบล และผู้นำชุมชนที่นายอำเภอเห็นสมควร ซึ่งจังหวัดได้มอบหมายให้ทีมวิทยากรระดับจังหวัด หรือ ครู ก. ทำหน้าที่จัดอบรม ระหว่างวันที่ 24-31 มกราคม 2551 ณ โรงแรมอิมพีเรียล นราธิวาส และโรงแรมเก็นติ้ง สุไหงโก-ลก เพื่อให้ทำหน้าที่ส่งเสริม สนับสนุน กระตุ้นการปฏิบัติงานของคณะกรรมการโครงการระดับหมู่บ้าน

การเสนอกิจกรรม/โครงการทางเลือก

ศอ.บต.ได้จัดสรรงบประมาณเพื่อให้หมู่บ้านได้ดำเนินงานตามกิจกรรม/โครงการทางเลือก หมู่บ้านละ 228,000 บาท โดยให้ทีมครู ข.จัดประชุมเวทีประชาคมหมู่บ้าน เพื่อคัดเลือก คณะกรรมการโครงการพนม.ระดับหมู่บ้าน จำนวน 12-15 คน ให้มีหน้าที่ศึกษา ค้นหาปัญหาของหมู่บ้านรวมทั้งจัดเวทีประชาคม พิจารณาสรุปปัญหา สาเหตุ และกำหนดกิจกรรม/โครงการทางเลือก ผ่านมติจากเวทีประชาคม โดยต้องให้ความสำคัญกับการใช้แผนหมู่บ้าน/ชุมชนเป็นเครื่องมือคณะกรรมการโครงการฯ ต้องเสนอกิจกรรม/โครงการต่อนายอำเภอ เพื่อขออนุมัติ จากนั้น อำเภอรวบรวมกิจกรรม/โครงการทางเลือก เสนอไปยังจังหวัด โดยคณะทำงานตรวจสอบและกลั่นกรองระดับจังหวัด ซึ่งมีปลัดจังหวัด เป็นหัวหน้าคณะทำงาน พิจารณาความเป็นไปได้ของโครงการ ความสอดคล้องกับยุทธศาสตร์พัฒนาจังหวัดชายแดนภาคใต้ และแจ้งอำเภอเพื่อแจ้งคณะกรรมการโครงการฯ ระดับหมู่บ้าน ดำเนินงานตามโครงการต่อไป

การตรวจติดตามและนิเทศ

จังหวัด ได้แต่งตั้งคณะทำงานตรวจติดตามและนิเทศการดำเนินงานตามโครงการ พนม. โดยมีรองผู้ว่าราชการจังหวัด (นายธนน เวชกรกานนท์) เป็นผู้กำกับดูแล คณะทำงานนี้ แบ่งออกเป็น 4 คณะด้วยกัน ได้แก่
คณะที่ 1 รับผิดชอบอำเภอระแงะ อำเภอแว้ง และอำเภอเจาะไอร้อง โดยมีรองผู้ว่าราชการจังหวัด (นายธนน เวชกรกานนท์) เป็นหัวหน้า พัฒนาการจังหวัด เป็นเลขานุการ
คณะที่ 2 รับผิดชอบ อำเภอสุไหงปาดี อำเภอจะแนะ อำเภอเมืองฯ และอำเภอยี่งอ โดยมีรองผู้ว่าราชการจังหวัด (นายนิพนธ์ นราพิทักษ์กุล) เป็นหัวหน้า นายแพทย์สาธารณสุขจังหวัด เป็นเลขานุการ
คณะที่ 3 รับผิดชอบ อำเภอรือเสาะ อำเภอสุคิริน และอำเภอสุไหงโก-ลก โดยมีรองผู้ว่าราชการจังหวัด (นายประดิษฐ์ สุคนธสวัสดิ์) เป็นหัวหน้า และเกษตรจังหวัดเป็นเลขานุการ
คณะที่ 4 รับฺผิดชอบ อำเภอบาเจาะ อำเภอศรีสาคร และอำเภอตากใบ โดยมีปลัดจังหวัดเป็นหัวหน้า จ่าจังหวัดเป็นเลขานุการ
มีหน้าที่ออกตรวจเยี่ยม ติดตาม และนิเทศการดำเนินงานของอำเภอ ทีมครู ข. และคณะกรรมการโครงการฯ ระดับหมู่บ้าน ให้เป็นไปตามเจตนารมณ์ของ ศอ.บต.

การประเมินหมู่บ้านตามโครงการ พนม.

จังหวัดได้กำหนดแนวทางการประเมินหมู่บ้าน พนม.ตามที่ ศอ.บต. กำหนดโดยแบ่งการประเมินออกเป็น 2 ครั้ง ครั้งแรกในช่วงเดือน สิงหาคม 2551 และครั้งที่ 2 ในช่วงเดือน กันยายน 2551 โดยแต่งตั้งคณะกรรมการประเมินหมู่บ้าน พนม. มีรองผู้ว่าราชการจังหวัด (นายธนน เวชกรกานนท์) เป็นประธาน ปลัดจังหวัด เป็นรองประธาน จ่าจังหวัดเป็นเลขานุการ มีหน้าที่ออกประเมินหมู่บ้านที่ได้รับคะแนนสูงสุดของแต่ละอำเภอ และจัดลำดับเป็นภาพรวมของจังหวัด รายงาน ศอ.บต.ต่อไป.

ผลสัมฤทธิ์ของโครงการ

สิ่งที่ประชาชนจะได้รับจากการดำเนินงานตามโครงการ พนม. ประการแรก คือ การมีชีวิตความเป็น อยู่ที่ดีขึ้น เป็นผลจากโครงการ/กิจกรรมที่ประชาชนได้เป็นผู้ดำเนินการเองทั้งสิ้น ตั้งแต่ การคัดเลือกคณะกรรมการบริหารโครงการระดับหมู่บ้าน  การพิจารณาคัดเลือกโครงการ ประชาชนได้ดำเนินการผ่านกระบวนการเวทีประชาคม  การบริหารโครงการ การบริหารงบประมาณ โดยคณะกรรมการที่ประชาชนในหมู่บ้านคัดเลือกเอง โดยมีทีมพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับตำบล หรือ ครู ข. เป็นเสมือนพี่เลี้ยง คอยให้คำแนะนำ การสนับสนุนทุกด้านเพื่อให้โครงการประสบผลสำเร็จ  ประการที่สอง คือ องค์ความรู้ในการทำงานพัฒนา การดำเนินงานตามโครงการ พนม. ในแต่ละขั้นตอน เป็นการแนะนำการทำงานร่วมกัน การวางแผน ให้กับประชาชน เพื่อเป็นพื้นฐานสำคัญในการพัฒนาหมู่บ้านด้วยประชาชนเอง ประการที่สาม คือ ประชาชนสามารถเข้าถึงข้อมูลและบริการของรัฐได้อย่างทั่วถึง เนื่องจากทีมครู ข.ที่เข้าทำงานในพื้นที่และพักค้างคืนในหมู่บ้าน จะพบปะเยี่ยมเยียนและนำข้อมูล การบริการของรัฐออกสู่ประชาชนอย่างใกล้ชิดและทั่วถึง ประการที่สี่ เป็นสิ่งที่สำคัญที่สุด คือ ความไว้เนื้อเชื่อใจ ลดความหวาดระแวง และความสัมพันธ์อันดีระหว่างประชาชนกับทางราชการ อันจะนำไปสู่ความร่วมมือทั้งปวงที่จะยุติปัญหาความไม่สงบ และเสริมสร้างความสมานฉันท์ให้กับคนในชาติอย่างยั่งยืนและถาวร

และสิ่งที่ทางราชการได้รับจากโครงการ พนม. ประการสำคัญที่สุด คือ ได้ใจประชาชน หมายความว่า ได้รับความไว้วางใจ ได้รับความพอใจจากประชาชน อันเป็นผลจากการดำเนินโครงการ พนม. เนื่องจาก โครงการ พนม. แม้ว่ากำหนดกรอบของโครงการ 5 ประเภท แต่เมื่อพิจารณาอย่างละเอียดแล้ว พบว่าใน 5 ประเภท นี้สามารถกล่าวได้ว่าครอบคลุมทุกด้าน ซึ่งแตกต่างจากโครงการอื่นของรัฐบางโครงการ ที่ค่อนข้างจำกัดกรอบของโครงการ ซึ่งหมายความว่า ประชาชนสามารถเสนอโครงการในลักษณะใดก็ได้ ที่เวทีประชาคมมีความเห็นว่าเป็นสิ่งที่ประชาชนต้องการ และจำเป็น ก็สามารถเสนอขอรับการสนับสนุนงบประมาณจากโครงการ พนม.ได้ทันที และการที่ทางราชการให้อิสระกับประชาชนในการบริหารจัดการโครงการ บริหารจัดการงบประมาณด้วยประชาชนเอง จึงกล่าวได้ว่า เป็นโครงการที่ได้ใจประชาชน.